Op zoek naar Maria Magdalena…

Wanneer het gaat over geschiedenis heb ik één groot probleem: ik ben een slokop die in te veel zaken tegelijk geïnteresseerd is. Gezien ik al in een restaurant keuzestress heb, kan je je voorstellen wat dat moet geweest zijn toen ik een onderwerp voor mijn masterthesis Geschiedenis moest kiezen. Er zijn enkele onderwerpen die me mateloos blijven integreren: de oorsprong van de reuzencultuur (het uiteindelijke onderwerp van mijn masterthesis), de middeleeuwse Kerkgeschiedenis en cultuur en de figuur van Maria Magdalena. Allen moeten ze mijn aandacht verdelen, maar dat gebeurt eerlijk gezegd niet echt evenredig. Ik kan (nog) geen prioriteit geven. Ze spoken allemaal voortdurend rond in mijn hoofd en over elk van deze topics wil ik artikels en boeken schrijven. Mocht ik ooit moeten kiezen tussen leerkracht zijn of researcher worden in één van deze onderwerpen, het zou een zeer moeilijke keuze worden.

Mijn aandacht voor deze onderwerpen wordt momenteel zeer ad hoc aangewakkerd. Ik slaag er nog niet in om me echt in één onderwerp vast te bijten en er dieper in te duiken. Mijn aandacht wordt getriggerd door externe prikkels zoals een nieuw boek dat verschijnt, een bezoek aan een museum of een film die nog eens uitgezonden wordt. En dat laatste was gisteren het geval toen VTM besloot om de verfilming van The DaVinci Code van Dan Brown nog eens te programmeren. Het verhaal, de film en vooral de schitterende muziek van Hans Zimmer deden weer hun werk. Ik was opnieuw in de ban van Maria Magdalena, ‘the women in the last supper’. De goesting om me op te sluiten in de archieven, de hele wereld rond mij te vergeten en mij haar figuur vast te bijten was weer alive and kicking. Zo erg dat ik deze nacht, op de tonen van Chevalier de Sangreal van Hans Zimmer, aan het schrijven ben gegaan.

Het Laatste Avondmaal van Leonardo Da Vinci.
Een replica van Het Laatste Avondmaal van Leonardo DaVinci op de Da Vinci Expo in het Louvre in Parijs in februari 2020. De figuur rechts van Christus zou Maria Magdalena zijn.

Hoax

Ok, ik weet ook – en maar goed ook als historicus-in-spe – dat Dan Brown zich voor zijn roman baseerde op de inmiddels onderuit gehaalde graaltheorie die Michael Baigent, Richard Leigh, Henry Lincoln begin jaren ’80 van de 20ste eeuw publiceerden in hun Holy Blood, Holy Grail. En dat het verhaal door de Hollywood-molen is gegaan. En ja, toegegeven, ik ben ook in de val gelopen van de hoax die de priorij van Sion bleek te zijn. Maar die hoax zat wel verdomd goed in mekaar. In de film noemt de kreupele graaljager Leigh Teabing de cover up van Maria Magdalena en Christus’ nageslacht de grootste doofpotoperatie der tijden. Wat mij betreft kan die hoax rond de priorij er ook aan tippen. Van historische fictie gesproken!

Wat is er dan wel mogelijk gebeurd?

Eerlijk gezegd was ik best wel ontgoocheld dat de hele theorie van Baigent en co gebaseerd was op een hoax. Maar ondanks het feit dat hun theorie veel te mooi was om waar te zijn (the eye sees what you want to see), bleef ik met vragen zitten.

De priorij van Sion mag dan wel een hoax zijn, de cover up van Maria Magdalena door de Kerk was dat niet. Ze is door de Kerk doorheen de eeuwen op een zijspoor gezet. Paus Franciscus gaf haar eerherstel op 10 juni 2017 en gaf haar de titel van Apostel van de Hoop. Hiermee zette hij haar op dezelfde hoogte als de andere apostelen en volgde zo Thomas van Aquino die haar al in de middeleeuwen de ‘apostel der apostelen’ noemde.

Op het moment dat die hoax in de nasleep van het boek van Brown en de film nogmaals ontmaskerd werd bleef ik met vragen zitten: wat is er dan mogelijk wel gebeurd? is er een mogelijkheid dat Christus getrouwd was? Welke eventuele bewijzen onderbouwen die hypothese? Welke andere hypotheses zijn er nog rond de figuur Maria Magdalena? Hoe zit het met die apocriefe evangelies van Philippus en Maria Magdalena zelf? Hoe kijken de andere varianten van het christelijke geloof naar haar? Duwen zij haar ook in de verdomhoek of net niet? Waarop baseren zij zich dan…? Kortom, vragen met hopen dus.

In het spoor van Maria Magdalena

Mijn eerste contact met Maria Magdalena dateert uit de jaren ’90 van vorige eeuw. Tijdens de research voor mijn thesis over de Mariadevotie in Halle botste ik op een theorie die de cultus van de zwarte Mariabeelden koppelde aan Maria Magdalena in plaats van de heilige Maagd. Ik heb dat spoor toen niet verder gevolgd, want het zou me te ver doen afdwalen van mijn centraal thema en onderzoek.

Het gebrek aan een structurele aanpak om die vragen te lijf te gaan, was één van de belangrijkste motieven om me op mijn 43ste in te schrijven voor de master geschiedenis. Er verschenen in het spoor van de DaVinci Code stapels boeken over alle thema’s die in de film opdoken. Maar ik wilde een onderscheid kunnen maken tussen degelijk opgebouwde theorieën en de commerciële veelschrijverij. Daarvoor volstond een kritische geest volgens mij niet en moest ik dus leren denken en werken als een historicus.

Om die opleiding te kunnen volgen moest ik vorig academiejaar eerst de verkorte bachelor Geschiedenis volgen. Eerst zag ik daar tegenop. Ik had toch al een historisch onderzoek gedaan (dacht ik) voor mijn thesis? En ik had al twee historische boeken op mijn naam staan. Niet dus.
Wat ik tot nu deed was geschiedenis beschrijven. Niet onderzoeken. Dat heb ik pas geleerd in die academische bachelor. Ik stelde dan misschien wel de juiste vragen en was best kritisch op mijn bronnen, toch komt er bij historisch onderzoek meer kijken dan enkel bronnen lezen en navertellen.

Nu ik die methode voor historisch onderzoek wel onder de knie heb (zowaar 17/20, mijn hoogste score ooit aan de universiteit) voel ik mij klaar om op de juiste manier te gaan graven in de geschiedenis van Maria Magdalena.

Goede voornemens: literatuuronderzoek

Als ik dan voor 2021 toch goede voornemens zou moeten maken, dan is één daarvan dat ik eindelijk alle literatuur die ik de voorbije jaren al rond Maria Magdalena heb verzameld ook daadwerkelijk ga lezen en in sommige gevallen ga herlezen. Elk historisch onderzoek begint met een literatuurstudie die de meest gangbare en aanvaarde hypotheses samenbrengt.

En vandaar deze blog binnen de rubriek ‘Historie’. Ik ga hier geregeld samenvattingen te brengen van de werken en bronnen die ik rond de figuur van Maria Magdalena terugvindt. Vanwaar het dan verder gaat zien we wel.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.